Schrijver in Frankrijk

Een literair motief

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Als gevolg van de nefaste extreem liberale politiek die op het moment de wereld in zijn greep houdt, blijft voor steeds meer mensen die in het nauw zijn geraakt weinig anders meer over dan de straat. We noemen hen ‘daklozen’, in Frankrijk zijn ze SDF (sans domicile fixe) – kille woorden, die niets dan negatiefs uitdrukken. Goed voor tabellen en statistieken. Woorden die mensen typeren alleen maar door te wijzen op wat ze niet hebben (een dak). Ja, we zijn mijlen ver van de romantische idealisering van de mens die uit de boot van de burgerlijke samenleving is gevallen. De landloper, zwerver, vagebond, clochard met zijn geheim en met zijn stille fierheid. Een thema dat veelvuldig in onze westerse literatuur voorkwam. Ik denk bijvoorbeeld aan een lievelingsboek van mij, ‘Alleen op de wereld’ van Hector Malot (oorspronkelijke titel: Sans famillie). De landloper heet Vitalis, hij trekt door heel Frankrijk, met zijn aapje en zijn hondjes die hij op lokale markten kunstjes laat opvoeren. Hij is schuw, zwijgzaam. De jonge Rémi, die hij onder zijn hoede neemt, ontdekt in hem een wijze, nobele figuur. Tenslotte wordt het geheim ontsluierd: hij was een gevierde operazanger die op een gegeven moment zijn stem was verloren en die zich daarvoor dusdanig schaamde dat hij alles vaarwel had gezegd. De edele zwerver. We zijn die figuur uit het oog verloren. ‘t Is dat we het fenomeen mensen-op-straat enkel in termen van een probleem beschouwen. Hoewel, nee – dat veronderstelt nog een zekere sociale bewogenheid, hoe kil administratief die zich ook mag uitdrukken. En hoe vernederend het op zichzelf al is, rond te lopen met het idee dat de samenleving je enkel als probleemgeval ziet. Nee, nu zijn diegenen die op straat zijn komen te staan domweg losers. Dertig jaar lang extreem liberale hersenspoeling zijn niet voor niets geweest: de algemene tendens is om te vinden dat die mensen-op-straat hun lot aan zichzelf te danken hebben. Ze zijn verantwoordelijk voor hun eigen situatie, ze hebben niet aan de dynamiek van de samenleving, dat wil zeggen de economie, ‘geparticipeerd’ (weer zo’n woord), het zijn losers. Erger veroordeling bestaat niet. Lees verder »

Dan heb ik zoiets van…

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

“Dan heb ik zoiets van…” luidt de flard zin die mij toe floddert wanneer ik Place du Palais in Avignon oversteek. In de menigte mensen die mij tegemoet loopt, op weg naar het paleis van de pausen, bevindt zich een groepje Nederlanders. “Dan heb ik zoiets van nou joh…”. Waarom die “van”? En vanwaar dat “hebben”? Goed Nederlands is: “Dan denk/vind ik – dubbele punt”, of “Dan denk/vind ik dat…” Toegegeven, slordig spreken, dat doen niet alleen veel Nederlanders. De Fransen kunnen er ook wat van. Het Franse equivalent van dan-heb-ik-zoiets-van is genre. Wil je iets omschrijven, dan druk je je niet netjes en precies uit, maar dan geef je een min of meer vage impressie weer die je inluidt met het woordje genre. “Die Hollanders die mij zo-even passeerden, die zijn genre ik-heb-Avignon-gedaan”. Anders gezegd – en ditmaal volgens de regels: Ze behoren tot de soort mensen die denken dat wanneer ze even in Avignon hebben rondgelopen, ze kunnen zeggen dat ze Avignon kennen. Ja, genre ik-heb-Avignon-gedaan. Zomaar een voorbeeld. Lees verder »

Hotel Rue Burq

Kees Snoek is hoogleraar Nederlandse taal, cultuur en letterkunde aan de Parijse Sorbonne (Paris-Sorbonne, Paris IV). Hij is gespecialiseerd in Nederlandse koloniale en post-koloniale literatuur, belicht vanuit de historische context, en in de Nederlandse en Belgische beschaving en literatuur van de 19e en 20e eeuw. Hij is de auteur van de gezaghebbende Du Perron-biografie E. Du Perron, het leven van een smalle mens (Amsterdam, Nijgh&Van Ditmar, 2005). Ook over Multatuli heeft hij geschreven. En hij schrijft gedichten: Lees verder »

Festival van de Franse film

In de regel weer ik reclame. Waar ligt de scheidslijn tussen reclame en informatie? Mocht het onderstaande reclame zijn, dan zeg ik: Une fois n’est pas coutume. Ik zelf beschouw het als broodnodige informatie. Nederland wordt overspoeld met rommel uit Amerika – niet alléén rommel, maar wel véél rommel. Nederlanders gaan er een raar en lelijk koeterengels (of anglo-dutch) van wauwelen. Hier moet een tegenwicht worden geboden. Laat het gewicht dat we op de andere schaal leggen een kunstexpressie zijn uit een ander taalgebied. Het Franse taalgebied. Hier Frans, daar Engels – ja, laat het een het ander opheffen, zodat we weer gewoon goed, netjes Nederlands gaan praten. En goed, netjes Nederlands heeft nooit Frans afgeleide zinswendingen en uitdrukkingen geschuwd. Enfin, dit is zomaar een gedachte. Neem het met een korrel zout (maar niet helemaal). Nee, als gezegd informatie: de Fransen maken prachtige films – films die buiten Frankrijk niet de aandacht krijgen die ze verdienen. Spits daarom de oren en hoor wat ik rondbazuin: in Groningen, Amsterdam en Den Haag worden volgende week een serie Franse films vertoond die een enthousiast bezoek absoluut waard zijn. Hieronder volgt het persbericht dat de organisatoren mij toestuurden. Lees verder »

Gevoelens als koekjes bij de thee van oude tantes 3

Benno Barnard woont weliswaar vlakbij de grens die de sprekers van ons Nederdiets van de Franstaligen scheidt, maar zijn grote liefde betreft Engeland. Dit bracht hij op amusante en tegelijk zeer schilderachtige wijze tot uitdrukking in Een vage buitenlander (Atlas-Contact 2009). In Dagboek van ee n landjonker, dat deze herfst bij Atlas-Contact verschijnt, komt hij er op terug. Zoals blijkt uit het fragment dat hij opstuurde. We hebben er een klein feuilleton, in drie afleveringen, van gemaakt. Vandaag de derde en laatste aflevering. Schrijver in Frankrijk steekt met Benno Barnard het kanaal over, naar de witte kliffen van het oude Albion.

Dinsdag

Onderweg naar Londen. Joy rijdt. Vader Barnard heeft een welverdiende hoofdpijn, maar leest desondanks een oude boekenbijlage van The Daily Telegraph, die hij van Colin heeft gestolen. ‘With most of Europe in Adolf Hitler’s hands, Britain was in a grim predicament in 1941 but that year Collins, the publisher now known as HarperCollins, launched a remarkable series of social history books called Britain in Pictures. The books were designed to boost morale but perhaps also record the British way of life in case the Germans completed their European campaign by successfully crossing the English Channel.’ Lees verder »