Schrijver in Frankrijk

Bonnard versus A.I.

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Kleine musea, waar je nog geen driekwartier in hoeft rond te lopen om alles in ogenschouw te nemen – ja, die geef ik de voorkeur. Ik begrijp mensen niet die zo nodig naar grote musea willen. Uren lang rondslenteren door zalen terwijl je naar de WC moet, of last hebt van het dragen van je jas over je arm – je hebt hem uitgedaan, binnen is het te warm – of terwijl je pijn hebt aan je tenen omdat je schoenen niet goed zitten… En als er al stoelen zijn, dan zijn die voor de suppoosten – nee hoor, niet voor jou! Nee, geef mij maar het musée Bonnard in Le Cannet. Klein maar fijn, gewijd aan één enkele artiest, Pierre Bonnard. Wanneer je dan klaar bent met je bezoek, dan voel je schrap en sterk. Je hebt één artiest leren kennen, en goed leren kennen. Bij die grote musea loop je duizelend, bijna wankelend, weer naar buiten: te veel indrukken, van te veel verschillende stijlen, uit te veel verschillende perioden maken een wilde rondedans in je overbelaste hoofd. Nu loop ik naar buiten, en mijn blik is niet wazig vanwege de bonte overdaad die ik innerlijk nog moet verwerken, maar scherp. Ik zie de werkelijkheid om me heen met de blik van één mens. Bonnard. Want grote schilders leren je zien – ja, zien. Leren de plaatjes die de Artificial Intelligence (A. I.) genereert je zien? Na mijn bezoek aan het musée Bonnard kwam deze vraag onwillekeurig bij me op, want het is een ware tsunami die ons de laatste – nee, allerlaatste! – tijd overspoelt. Neem de Kerst en Nieuwjaarwensen van de afgelopen weken, ik heb ze geteld, meer dan de helft is A. I. 

Café De Kater

Mensje van Keulen heeft een omvangrijk œuvre opgebouwd, meerdere literaire prijzen ontvangen, kortom een bekende naam in literair Nederland. In haar roman De gelukkige (2001) beschrijft ze een dorp in Frankrijk. Dit gedicht heeft ze geschreven in verband met de jaarwisseling 2025-2026. Olivia Ettema vervaardigde een begeleidende linosnede. De Statenhofpers zette het met de hand uit de Romanée en drukte het op antiek Pannekoek (papier). Het is een traditie geworden: elk jaar rond oud-en-nieuw ontvangt Schrijver in Frankrijk van Mensje van Keulen een poezengedicht. Dit is nummer twaalf.

De Messias komt de dag erna…

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Deze uitspraak is van Walter Benjamin. Hoe ik eraan kom? Ik geloof iemand de filosoof citeerde. Ja, want van Walter Benjamin zelf heb ik nooit wat gelezen. Of toch – ik ben eens in een essay van hem begonnen, ik begreep er niets van. Begrijp ik dan wel wat hij bedoelde met ‘de Messias komt de dag erna’? Ik weet het niet. Wat ik weet, is dat de zin me nooit heeft losgelaten en dat ik hem met een bijzondere ervaring verbind: die van het genoegen dat een nacht in een hotel vlak na Kerst verschaft. In de nacht van vierentwintig december wordt de komst van de Messias gevierd. Een etmaal verder, en het is de dag na zijn komst. Ja, en dan komt hij.

Wie wreed is voor dieren…

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Monsieur Grub was al een eind over de tachtig. Zijn exploitatie had hij aan een ander overgedaan, hij was er te oud voor. Monsieur Grub had een flinke veestapel Zwitserse melkkoeien die hij speciaal uit zijn geboortedorp in het kanton Bern had laten overkomen. Ze hadden in de vruchtbare vallei van de Garonne goed kunnen aarden, op de markt van Agen vond de ‘Zwitserse’ kaas van Monsieur Grub gretig aftrek. Goed, maar dat was nu verleden tijd. Met zijn vrouw woonde Monsieur Grub nog steeds op de boerenhoeve, maar het land eromheen was van een ander. Op het voorhof liepen kippen rond, er was een hond, er waren poezen en er was één oude koe. Die had Monsieur Grub gehouden. Hij had voor haar de schuur in een stal omgebouwd. Wanneer ik bij Monsieur Grub op bezoek kwam, liepen we altijd even naar de koe toe. Kwade tongen beweren dat bij boeren weinig dierenliefde is te vinden, dat ze hun dieren enkel als investering zien. De manier waarop Monsieur Grub zijn oude koe over de kop aaide bewees het tegendeel. Wanneer van overheidswege een hele veestapel, koeien en kalfjes, moet worden afgemaakt, omdat bij een van de dieren een huidziekte is ontdekt – ja, wat een drama voor de boer! In het Frankrijk van president Macron hebben de boeren het hard te verduren. Te hard, de sanitaire maatregelen zijn absurd, want excessief.

Et sic transit…

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Dwars door de stad Nice loopt een vierbaans autoweg, de ‘voie rapide’. Als deze weg er niet was, zou iemand die zich van West- naar Oost-Nice wilde verplaatsen hetzij in een wirwar van drukke straten met stoplichten moeten duiken, hetzij – met een wijde boog boven de stad langs – de snelweg moeten pakken. En dat is qua tijd gezien dubbel zo lang. Nee, geef mij maar de voie rapide. Mijn vaste traject is afslag Nice Ouest/Caucade – afslag Nice Nord. Niet dat je dan het mooiste uitzicht hebt, je rijdt langs veel nieuwbouw uit de jaren zestig. Maar hier en daar heb je nog resten van oude suikertaart-villa’s omringd door palmen. Zoals de ‘villa Leliwa de Rohozinski’, een nepkasteel met torens en transen uit de Belle Epoque. O, er zijn veel meer van dit soort fantasiepaleizen te vinden in Nice, vooral in de wijk Cimiez, en op de kaap van de Mont Boron. Maar goed, daar rijd ik niet haast elke dag langs. Over die ‘villa Rohozinski’ wil ik het daarom hebben. In 1895 heeft een Poolse graaf hem laten bouwen, graaf Michal Leliwa Rohozinski. Een magnaat. In het Mittel- en Oost-Europa van zijn tijd was het land verdeeld onder magnaten, ze bezaten duizenden hectaren grond, ze resideerden in immense neoclassicistische landhuizen, en ze overwinterden aan de Côte d’Azur. Wat hebben ze sindsdien veel verloren!