Schrijver in Frankrijk

Et sic transit…

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Dwars door de stad Nice loopt een vierbaans autoweg, de ‘voie rapide’. Als deze weg er niet was, zou iemand die zich van West- naar Oost-Nice wilde verplaatsen hetzij in een wirwar van drukke straten met stoplichten moeten duiken, hetzij – met een wijde boog boven de stad langs – de snelweg moeten pakken. En dat is qua tijd gezien dubbel zo lang. Nee, geef mij maar de voie rapide. Mijn vaste traject is afslag Nice Ouest/Caucade – afslag Nice Nord. Niet dat je dan het mooiste uitzicht hebt, je rijdt langs veel nieuwbouw uit de jaren zestig. Maar hier en daar heb je nog resten van oude suikertaart-villa’s omringd door palmen. Zoals de ‘villa Leliwa de Rohozinski’, een nepkasteel met torens en transen uit de Belle Epoque. O, er zijn veel meer van dit soort fantasiepaleizen te vinden in Nice, vooral in de wijk Cimiez, en op de kaap van de Mont Boron. Maar goed, daar rijd ik niet haast elke dag langs. Over die ‘villa Rohozinski’ wil ik het daarom hebben. In 1895 heeft een Poolse graaf hem laten bouwen, graaf Michal Leliwa Rohozinski. Een magnaat. In het Mittel- en Oost-Europa van zijn tijd was het land verdeeld onder magnaten, ze bezaten duizenden hectaren grond, ze resideerden in immense neoclassicistische landhuizen, en ze overwinterden aan de Côte d’Azur. Wat hebben ze sindsdien veel verloren! 

Vitebsk

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Maandag, dinsdag, woensdag… Maandag bracht ik met vrienden een bezoek aan het Chagall-museum in Nice. Dinsdag waren we in St Paul de Vence waar Chagall, in het schilderachtige kerkhof, begraven ligt. Woensdag was het eerste wat ik van Parijs zag, toen ik uit de metro kwam, de Opera Garnier waarvan Chagall het plafond heeft geschilderd. Niet dat ik het kon bewonderen, ik bleef buiten staan, in de drukte, in de kille druilerigheid. Maar toch, om nu net dààr boven de grond te komen, na als een mol in het onderaardse te hebben rondgewaard. Een vingerwijzing? Een stille wenk: schrijf iets over hem, over Chagall, over de gedachte die je niet heeft losgelaten sinds je zijn tableaus in het museum van Nice contempleerde. Over nostalgie en herinnering – herinnering aan beelden en verhalen die de dimensies van tijd en ruimte overstijgen, herinnering aan wat daarom even goed naar toekomst als naar verleden wijst…  

Alles wordt lelijk

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

De tijd vliegt… Toen ik in Frankrijk kwam wonen, waren er nog mensen die zich de Eerste Wereldoorlog konden herinneren. Dat was in 1990. Waren ze 1990 geboren, dan waren ze negentig. Veertien waren ze toen de oorlog uitbrak. Maar zelfs wanneer ze van tien haar later waren, konden ze zich – op tachtigjarige leeftijd – nog dingen voor de geest roepen die ze als kleuters hadden meegemaakt. Het geheugen van kleuters is scherp. Ik moet bekennen dat hun verhalen me weinig interesseerden. Ik had de dertig nog niet gepasseerd, andere dingen hielden me bezig. Jammer achteraf. Nee, toch – één verhaal. Het was een gepensioneerde tekenleraar die er op een avond mee voor den dag kwam. Hij heette Monsieur Dumesnil – Roger Dumesnil – maar iedereen in Laon noemde hem ‘vieux genou’ (‘oude knie’). Dat was zijn totemnaam, van toen hij bij de padvinders zat. Oergezellig! – bij hem binnen, in een smal huis dat zich tegen de wand, die de bovenstad van de benedenstad scheidt, leek vast te klampen. Buiten donker en kil, binnen behaaglijk warm. Madame Dumesnil kwam met een zelfgebakken appeltaart aanzetten. Een fles cider werd opengetrokken. We waren met acht, of misschien tien. Een akelig verhaal… 

Occitaanse herinnering

Paul Gellings is dichter, schrijver en vertaler. Zijn oeuvre is aanzienlijk. Bij Uitgeverij Arbeiderspers kwamen enkele van zijn gedichtenbundels uit. Zijn romans zijn onder andere Witte paarden (2001), De zomer van Icarus (2010), Verbrande schepen (2011), Augustusland (2013), De jacht op de klaproos (2016), De wereld als leugen (2018), Het smeedwerk van herinnering (2021). In 2023 verscheen Terug naar de Stichtstraat (Longlist Libris literatuurprijs). Paul Gellings schrijft vloeiend Frans, in 2014 is van hem een roman in het Frans in het licht gebracht: Amsterdam Quartier Sud (Ed. Pierre Guillaume de Roux). Paul Gellings is door het Franse ministerie van Cultuur onderscheiden voor de manier waarop hij al sinds bijna veertig jaar de Franse taal en cultuur onder de aandacht brengt. Hij vertaalt werken van de Nobelprijswinnaar Patrick Modiano.

De kerk van St Raphaël

Column door Caspar Visser ’t Hooft

‘Ik ga niet naar de kerk omdat ik niet geloof’. Wat een onzin! Wie zegt dat je moet geloven om naar de kerk te gaan? Of liever gezegd, wat is geloven? We hebben er een gevoel van gemaakt, en dat is het niet. Denk aan het Franse woord voor geloof: foi. Het komt van het Latijnse fides. Een ander Frans woord dat uit fides is ontstaan, is fidélité – ja, trouw. Ja gaat naar de kerk uit trouw. Trouw aan de kerk waarin je bent gedoopt, trouw aan de christelijke traditie waarin je staat – het voelen komt dan vanzelf wel, na een paar keer op zondag een goed woord te hebben gehoord. En doe niet interessant over je twijfels, die heeft iedereen. Zo, dit als inleiding op een kort verslag over kerken in Frankrijk – of om precies te zijn, over kerken die buitenlandse toeristen er hebben laten bouwen. Ze waren en villégiature in Franse kuuroorden en ze wilden hun kerkgenootschap, hun geloofstraditie trouw blijven. Ze waren overwegend anglicaans, het ging hen erom ver van huis anglicaanse diensten bij te kunnen wonen. Een van hen was een Nederlandse protestant. De kerk die Frankrijk aan hem te danken heeft is niet de minste in de serie!