Schrijver in Frankrijk

Vorstelijke Vogezen

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Wanneer ik door de Vogezen rondtoerde, daar naar wandelplekken zocht om mijn hond uit te laten, en zelf flink de benen te strekken, dan was ik in een stukje Duits gebied dat Duitser is dan Duitsland zelf. De aanduiding Duits heeft eigenlijk maar weinig te maken met Duitsland – dat wil zeggen met het Duitsland van de Federale Republiek van Willy Brandt en Helmut Kohl, van de  Autobahnen en de Mercedessen met dikke zakenlui erin, van de saaie stadswijken van het Wirtschaftswunder, van Derrick en Tatort. Nee, Duitsland, dat zijn Wälder, dat zijn heuvels met donkere, meeglooiende sparrenmassa’s (Tannenbaüme). In de dorpen hebben de huizen hoge puntdaken, gevels vol vakwerk en met voor de ruiten felrode geraniums. Ze omzomen pleintjes met in het midden een stenen waterput. De kroegen heten Krone of Zum Bähren. Enzovoort. En ga je dan van het ene dorp naar het andere, dan is de kans groot dat je op een douanepost stuit, omdat het ene dorp bij dit prinsdommetje hoort en het andere bij dat minuscule maar daarom niet minder soevereine graafschap. Tot de Franse revolutie was het noordelijke deel van de Elzas, met het aangrenzende Vogezenlandschap erbij, een lappendeken van vorstendommetjes: Hanau-Lichtenberg, Leiningen-Dagsburg, Salm, Nassau-Saarwerden… Ja, nu is het allemaal Frankrijk, maar wanneer ik daar rondtoer, dan waan ik me zo’n regerende prins of graaf van niet meer dan een paar heuvels waar het naar dennenhars geurt, en naar wild – maar dat ruikt alleen mijn hond – en van een paar dorpen en van een lustslot in de trant van Versailles, maar dan tien maal kleiner.

Pleurants in Dijon

Ineke Holzhaus brengt een groot deel van het jaar door in de Berry. Ze is schrijver en theatermaker, acteerde, schreef en regisseerde bij diverse theatergezelschappen, maakte hoorspel voor radio en de HoorSpelFabriek en publiceert gedichten. In 2008 debuteerde ze met de dichtbundel Hond in Pompeï. In 2011 verscheen de bundel Waar je was, en in 2015 Bovengronds. Haar bundel Blijven en weggaan kwam in december 2016 uit. De cyclus De tuin van Nolde die daarin voorkomt werd bekroond met de Hofvijverpoëzieprijs. In oktober 2018 verscheen bij Ambo/Anthos haar eerste roman: Geef mijn vader. Het onderstaande gedicht, dat Ineke me toestuurde, komt voor in de bundel Twee cycli, uitgegeven bij Kwakman&Smet Uitgevers.

Duizend kamers

Column door Caspar Visser ’t Hooft

De file begon vijftien kilometers ten noorden van Limoges. Het was hartje winter. Om half zes ’s avonds is het dan al nacht. Aan weerszijden van de weg – de A20 – hadden verschillende nuances zwart elkaar afgewisseld, bossen, hellingen, een gebouw, een schuur… Alleen de sneeuw gaf een schimmig licht af – wat je maar terloops merkte, gehinderd als je werd door de koplampen van de tegenliggers. En door de achterlichten van de auto voor me die plotseling op rood sprongen. Remmen! Dat wil zeggen voorzichtig remmen – derde versnelling, tweede, eerste – we staan stil… Ik kijk in mijn achteruitspiegeltje – ja, ook mijn achterligger is gestopt. En ’t is bizar, die stilte. Of nee, er is nog steeds het doffe geluid van de tegenliggers op de andere rijbaan. Die rijden gewoon door, vol leedvermaak, haha! Waar ben ik? Aan mijn rechterhand, even verderop, een zwarte bosrand. Links, voorbij het tegemoetkomend verkeer, boven een rotsige verhoging in het land, een muur. Ik kan het einde ervan niet ontwaren, ook de bovenkant niet. Alleen de onderkant baadt in het schijnsel van de autolampen. De muur is zo-te-zien oud, opgetrokken uit natuursteen. Een blinde muur? Nee, er is één raampje in uitgespaard, in de hoogte, daar waar het zwart het overneemt van het vale schijnsel. ’t Is dat erachter een lichtje brandt. Een lichtje als van een kaars, een lichtje dat beweegt, dansende schaduwen…

De taal raakt los

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Je hoeft maar wat door het weids-glooiende landschap van Frankrijk rond te toeren om te vast te stellen dat het boerenkleinbedrijf dat in de loop der eeuwen aan dit landschap zijn vorm heeft gegeven verdwijnt. Wie de schuld? De extreem-liberale globaliseringspolitiek die de nationale soevereiniteit ondermijnt en die de grenzen opengooit met het oog op de invoer van goedkope producten? Ja, boeren kunnen de concurrentie niet aan, redden het niet meer, en als ze zichzelf niet ophangen sluiten ze de tent en verdwijnen. Verdwijnen waarheen? In het dorp weten ze het niet zo goed – ’t wel zijn naar de stad… En het Franse platteland ontvolkt, en de voorsteden van Parijs, Lyon, Nantes breiden zich uit, net als in de landen van de derde wereld. Exode rural. O, de boerenhoeves staan er nog, verspreid in het landschap. Sommige worden opgekocht door stadsmensen: tweede huisjes – zo authentiek! De meeste vervallen. De stenen muurtjes die de weilanden demarqueerden verbrokkelen, de bomen in de boomgaard verwilderen. Wat zijn dat, die bollen in de takken? Dat is de maretak, een parasiet. De luiken hangen scheef, bramen rukken op, in de schuur – je kunt naar binnen kijken – roesten, verrotten, verpieteren werktuigen die eens werden gekoesterd.  Zoals? – ach, hoe heten die dingen ook alweer? We weten het niet meer zo goed, de woorden die ze benoemen zijn in onbruik geraakt, zullen op den duur wel uit het woordenbestand van de computer worden verwijderd.

Waar zit je?

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

De stem van mijn grootvader, indringend, precies, netjes – een beetje draaien met de a’s, op z’n Leids. Hij had het over Leie…

  “Waar zit je?”

Opa’s stem verraadt een vrolijke camaraderie. Zo buig je je stem wanneer je, Nederlander in het buitenland, opeens wordt verrast door een levensteken van oude bekende die zich ook in den vreemde heeft gewaagd. Ja, ik hoor het hem nog zeggen. Hij had een neef van ons aan de telefoon, die ergens in de bergen ‘zat’, en die hem een bezoekje wilde brengen.