Schrijver in Frankrijk

Waar zit je?

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

De stem van mijn grootvader, indringend, precies, netjes – een beetje draaien met de a’s, op z’n Leids. Hij had het over Leie…

  “Waar zit je?”

Opa’s stem verraadt een vrolijke camaraderie. Zo buig je je stem wanneer je, Nederlander in het buitenland, opeens wordt verrast door een levensteken van oude bekende die zich ook in den vreemde heeft gewaagd. Ja, ik hoor het hem nog zeggen. Hij had een neef van ons aan de telefoon, die ergens in de bergen ‘zat’, en die hem een bezoekje wilde brengen. 

Tractor

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

In de jaren vijftig van de vorige eeuw ontdekten mijn grootouders de Dordogne. Ze waren de eersten, in de jaren vlak na de oorlog konden maar weinig mensen het zich veroorloven naar het buitenland te reizen, en als ze het konden, was het Franse platteland nog geen optie. Parijs wel. Maar Dordogne, het departement, de rivier? –  nooit van gehoord! Opa en oma brachten er elk jaar lange zomers door. Oma was een gepassioneerde fotografe. Ze had een Leika waarmee ze dia’s maakte. Terug in Nederland organiseerde ze voor de kleinkinderen dia-kijk-middagen. Is daar de oorsprong van mijn liefde voor Frankrijk te zoeken? Ik vraag me nu af of een uitgever van fotoboeken over het ‘oude Frankrijk’ de dia’s, die we zorgvuldig hebben bewaard, niet interessant zou vinden: scènes van het Franse boerenleven. Jaren vijftig – ik moet denken aan de dia met de boer achter een ploeg die door twee ossen wordt voortgetrokken. Voorop loopt de boerin, ze moet ervoor zorgen dat de ploeg rechte voren blijft maken. In haar handen heeft ze een breiwerkje. En dan is er de dia met daarop de eerste tractor. De rode Farmall Cub. En met op die tractor de boer, trots als hij was! Nu denken we: wat een speelgoed! Toen was het een grote vooruitgang. Le progrès! Vergeleken met de reusachtige John Deere’s van vandaag, GPS bestuurd, waren het kabouters. Goed, tussen die spinnetjes op wielen van toen en de giganten van de mega-graanteelt van vandaag  u heb je ook het brave ras van de middelgrote tractoren, geschikt voor het boerenkleinbedrijf. En deze tractoren hebben we de laatste weken kriskras door Frankrijk zien rijden, als mieren nadat iemand een schop gaf tegen de mierenhoop. Ook de Franse boeren hebben een schop gekregen. Die schop heeft een naam, en die naam is Mercosur.  

Bonnard versus A.I.

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Kleine musea, waar je nog geen driekwartier in hoeft rond te lopen om alles in ogenschouw te nemen – ja, die geef ik de voorkeur. Ik begrijp mensen niet die zo nodig naar grote musea willen. Uren lang rondslenteren door zalen terwijl je naar de WC moet, of last hebt van het dragen van je jas over je arm – je hebt hem uitgedaan, binnen is het te warm – of terwijl je pijn hebt aan je tenen omdat je schoenen niet goed zitten… En als er al stoelen zijn, dan zijn die voor de suppoosten – nee hoor, niet voor jou! Nee, geef mij maar het musée Bonnard in Le Cannet. Klein maar fijn, gewijd aan één enkele artiest, Pierre Bonnard. Wanneer je dan klaar bent met je bezoek, dan voel je schrap en sterk. Je hebt één artiest leren kennen, en goed leren kennen. Bij die grote musea loop je duizelend, bijna wankelend, weer naar buiten: te veel indrukken, van te veel verschillende stijlen, uit te veel verschillende perioden maken een wilde rondedans in je overbelaste hoofd. Nu loop ik naar buiten, en mijn blik is niet wazig vanwege de bonte overdaad die ik innerlijk nog moet verwerken, maar scherp. Ik zie de werkelijkheid om me heen met de blik van één mens. Bonnard. Want grote schilders leren je zien – ja, zien. Leren de plaatjes die de Artificial Intelligence (A. I.) genereert je zien? Na mijn bezoek aan het musée Bonnard kwam deze vraag onwillekeurig bij me op, want het is een ware tsunami die ons de laatste – nee, allerlaatste! – tijd overspoelt. Neem de Kerst en Nieuwjaarwensen van de afgelopen weken, ik heb ze geteld, meer dan de helft is A. I. 

Café De Kater

Mensje van Keulen heeft een omvangrijk œuvre opgebouwd, meerdere literaire prijzen ontvangen, kortom een bekende naam in literair Nederland. In haar roman De gelukkige (2001) beschrijft ze een dorp in Frankrijk. Dit gedicht heeft ze geschreven in verband met de jaarwisseling 2025-2026. Olivia Ettema vervaardigde een begeleidende linosnede. De Statenhofpers zette het met de hand uit de Romanée en drukte het op antiek Pannekoek (papier). Het is een traditie geworden: elk jaar rond oud-en-nieuw ontvangt Schrijver in Frankrijk van Mensje van Keulen een poezengedicht. Dit is nummer twaalf.

De Messias komt de dag erna…

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Deze uitspraak is van Walter Benjamin. Hoe ik eraan kom? Ik geloof iemand de filosoof citeerde. Ja, want van Walter Benjamin zelf heb ik nooit wat gelezen. Of toch – ik ben eens in een essay van hem begonnen, ik begreep er niets van. Begrijp ik dan wel wat hij bedoelde met ‘de Messias komt de dag erna’? Ik weet het niet. Wat ik weet, is dat de zin me nooit heeft losgelaten en dat ik hem met een bijzondere ervaring verbind: die van het genoegen dat een nacht in een hotel vlak na Kerst verschaft. In de nacht van vierentwintig december wordt de komst van de Messias gevierd. Een etmaal verder, en het is de dag na zijn komst. Ja, en dan komt hij.