Schrijver in Frankrijk

Met de stoeltjeslift naar beneden

Column door Caspar Visser ’t Hooft

We brachten die zomer door in Genève, daar woonde mijn grootvader. Op een goede dag kondigde zich oom Maurits aan, onze lievelingsoom. Oom Maurits was een groot bergenliefhebber, van alle Europese bergmassieven had hij de hoogste top gedaan… Alle? Nee, niet alle, op zijn lijstje ontbrak de Jura. Hij vond dat daar verandering in moest komen. De hoogste top van de Jura is de Crêt de la neige (1723 m.), daar moest hij nog op. En wij – tieners – mochten mee. Ook Feyo, onze hond. We vertrokken tamelijk vroeg in de morgen, met de auto de grens over naar Frankrijk. Na Gex en de Col de la Faucille sloegen we links af, richting Mijoux en Lélex. In Lélex namen we twee-aan-twee plaats in een stoeltjeslift die ons van 900 meter naar 1450 meter de hoogte in tilde. Ik hield twintig minuten lang, op mijn schoot, een spartelende Feyo in bedwang, waardoor het genieten van het uitzicht er voor mij bij inschoot. Een eerdere keer hadden we Feyo, beneden gebleven, met ons naar boven laten rennen terwijl wij hem vanuit onze metalen stoeltjes toefloten. Dat was ergens anders geweest – een beetje gewaagd, nu ik erbij stilsta. Boven gekomen was het nog zo’n anderhalf uur lopen naar de top. Een makkelijke wandeling omdat het pad maar heel geleidelijk stijgt. Op de top stopte Oom Maurits een steen, die hij daar vond, in zijn rugzak. Voor zijn verzameling ‘stenen van toppen’. In Frankrijk hoef je niet bang te zijn daarop te worden aangesproken. Dat was Oom Maurits wel een keer in Canada overkomen toen hij in een ‘saloon’ de steen liet zien die hij op een top van de Rockies had opgeraapt. ‘Als iedereen dat doet, zijn er binnenkort geen toppen meer over’ – was de reactie, bloedserieus.

De steenhouwer

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Jean-Pierre Blazy had me al vaker uitgenodigd een kijkje te komen nemen in zijn steenhouwerij. Zijn atelier lag aan de rand van de stad. Een keet met een dak van golvend plaatwerk, omringd door een stuk terrein waar de de brokken natuursteen lagen verspreid. Even verderop een verkooppunt van autobanden, daar weer naast een Aldi. In Frankrijk is zoveel ruimte dat je er slordig mee om kunt springen. De ZAC’s (Zones d’Activités Commerciales) hebben altijd iets rommeligs. Je waant je in de Amerikaanse Midwest. Deze keer had ik gevolg gegeven aan de invitatie. Niet dat ik een schoorsteenmantel of een grafsteen nodig had – dat niet. Wel dat ik nu eenmaal belang stel in oude ambachten. Ze zijn zo zeldzaam geworden ! Misschien ook omdat ik een Noord-Europeaan ben, want voor de Fransen is Nederland Noord-Europa. Fransen zeggen het vaak: in het protestantse Noord-Europa hebben de mensen meer respect voor handenarbeid dan bij ons. In Frankrijk wordt op alles wat manueel is neergezien. Daar leeft in geseculariseerde vorm de drie-standen maatschappij voort. De hoogste stand wordt weliswaar niet meer door de katholieke clerus gevormd, wel door de directe opvolger ervan: de denkers. Geestesarbeid torent mijlen hoog boven ambachtelijk werk.

Goed en kwaad

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Geen hap kwam door mijn keel. Ik had het vaak genoeg gehoord, dat een confrontatie met lelijke dingen je de eetlust kan benemen. Toch had ik mensen die dat van zichzelf zeiden altijd aanstellers gevonden. Nu kon ik dat niet meer, alleen al de aanblik van het copieuze bord choucroute, voor me op tafel, deed me walgen. Om maar niet te spreken van de geur. Verbeeldde ik me dat de varkenspoot en de paar worsten die op de hersenkleurige zuurkool lagen stukken mens waren? Nee, zover ging het – geloof ik – niet. Maar de gedachte aan de meest afschuwelijke martelingen liet me niet los. We hadden zojuist de Struthof bezocht, de plek waar destijds het beruchte concentratiekamp had gestaan, en waarvan genoeg resten zijn overgebleven – nu openluchtmuseum – om een idee te krijgen van de verschikkingen die mensen er hadden ondergaan.

Noyon – of de dufheid des levens

Column door Caspar Visser ’t Hooft

Naarmate we de dood uit de werkelijkheid van ons bestaan bannen wordt het leven duffer. Ik moet denken aan de titel van het hoofdstuk waarmee Johan Huizinga zijn wereldberoemde klassieker Herfsttij der Middeleeuwen opent: ‘De felheid des levens’. Ja, in de Middeleeuwen was de dood alom aanwezig: kindersterfte, epidemieën, oorlogsgeweld, openbare terechtstellingen… En juist daarom werd het leven zoveel intenser geleefd. Wat zich uitdrukte in felle hartstochten en in een kleurrijke stilering van de werkelijkheid, het tijdsritme, het samenleven. Alles werd spektakel, alles kreeg een symboolfunctie: alles werd verwijzing naar hogere dingen, wat de fantasie aanwakkerde, de mystiek voedde. De dood was alom aanwezig – en tegelijk opgenomen in het mysterie van Christus’ kruisdood en opstanding. Wat weer moed verschafte: de dood is verschrikkelijk, maar niet het einde. En omdat het niet het einde is, kunnen we het onder ogen zien. Hoeven we het niet te verdoezelen.

Lofdicht

Mensje van Keulen heeft een omvangrijk œuvre opgebouwd, meerdere literaire prijzen ontvangen, kortom een bekende naam in literair Nederland. In haar roman De gelukkige (2001) beschrijft ze een dorp in Frankrijk. Dit gedicht heeft ze geschreven in verband met de jaarwisseling 2021-2022. Het werd door de Statenhofpers gezet uit de Meidoorn, met een linosnede van de hand van Olivia Ettema. Het is een traditie geworden: elk jaar rond oud-en-nieuw ontvangt Schrijver in Frankrijk van Mensje van Keulen poezengedicht.