Schrijver in Frankrijk

Korthals

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Mijn eerste hond, Feyo, kwam uit de Leidse achterbuurt. We verbeeldden ons dat wanneer je hem op z’n plat Leids aansprak (‘Kom j’uit Laie dzan?’), hij eerder bereid was naar je te luisteren dan wanneer je je in keurig Haags uitdrukte. De hond die ik nu heb, Asterix, is een Cairn terrier. Al komt hij uit een Frans nest, de naam van het ras zegt genoeg: zijn voorgeslacht was Schots. ‘Cairn’ is Gaelic voor ‘steenhoop’. Ik probeer het wel eens, ik zeg dan tegen Asterix: ‘Ye’re a wee leetle doggie from the Highlands’ – en ja, hij trekt zijn kopje scheef, zijn blik is veelbetekenend. Wil dat zeggen dat de taal waarmee zijn voorouders generaties lang waren vertrouwd zijn sporen in de genen heeft achtergelaten? Ik weet het niet. Voordat Asterix kwam, had ik Gulliver, een Epagneul Breton. Bretons heb ik niet tegen hem kunnen praten, want die taal ken ik niet. Wel een mondjevol Spaans. De naam épagneul komt net als het Engelse spaniël van espaniola. Ik leidde daaruit af dat Gullivers stamboon terugvoerde tot het Spanje van Don Quichot. ‘Hola! Como estas hoy?’ Geen reactie. Wat wil die rare baas nou weer? Afijn, om maar te zeggen dat lang voordat de mensen erover begonnen, het hondenvolk al een grote geglobaliseerde, multiraciale gemeenschap vormde. Hoe komt het dat een van Frankrijks meest geliefde hondenrassen een Nederlandse naam heeft: de griffon Korthals?

Het smeedwerk van herinnering – Paul Gellings

Bespreking door Schrijver in Frankrijk

De grootvader van Paul Gellings (opa Karl) was een bekende edelsmid. In Rotterdam zijn nog steeds werken van hem te bewonderen, zoals de spuitkronen van de fonteinen op het Hofplein en de zon op de toren van het Oogziekenhuis. Paul Gellings noemt zijn nieuwste roman een ‘siersmeedwerk in woorden’. Hij schrijft: ‘wat ik voor ogen heb, zijn legeringen van heimwee, klank en beeld, en ik hoop daarmee mijn vaders vader een heel klein beetje waardig te zijn.’ Deze grootvader speelt een sleutelrol in Gellings’ autobiografische roman. Hoewel hij overleed toen Gellings nog een jongen was, bleef de indruk die hij op zijn kleinzoon had gemaakt levend, zijn hartelijkheid, zijn optimisme. Opa Karl was daarbij niet los te denken van zijn omgeving, van zijn vrouw (oma Paulina), van de werkplaats, het appartement in Rotterdam-Noord, de volkse stadswijk. In Het smeedwerk van herinnering volstaat Gellings niet met zijn eigen herinneringen, hij graaft dieper. Hij gaat op zoek naar het verleden van opa Karl die als jonge soldaat in het Duitse leger jarenlang de ellende van de Eerste Wereldoorlog heeft meegemaakt. En wanneer hij later ook nog de wrange jaren van de Tweede Wereldoorlog heeft moeten doorstaan, in een geteisterd Rotterdam, dan vraag je je af hoe het komt dat zo iemand zo opgewekt en creatief in het leven heeft kunnen blijven staan. Met een smeedwerk van herinnering heeft Gellings een prachtig monument opgericht voor zijn grootvader – maar dat niet alleen…

Een jaar uit het leven van P.M.C.J.S. – Rosemarijn Milo

Bespreking door Schrijver in Frankrijk

‘Had mijn moeder maar een dagboek geschreven in haar leven! Dan zou ze voor haar opgekropte verdriet, angst en pijn en haar vele andere onlustgevoelens op die manier een uitweg hebben gevonden’ – schrijft Rosemarijn Milo. Door een jaar uit het leven van haar moeder te schetsen – het jaar dat aan haar eigen geboorte voorafging – wil ze zich met haar moeder, met wie ze altijd een nogal complexe relatie had, verzoenen. Een blijk van begrip, een late daad van compassie? Ze kruipt in de huid van deze moeder, Marth (P.M.C.J.S.) Milo, geboren Hamer: ze schetst die levensperiode in de ik-vorm. Het dagboek dat Marthe Milo nooit schreef, schrijft haar dochter voor haar in de plaats. Dit alleen al getuigt van originaliteit. Rosemarijn Milo heeft zich gebaseerd op herinneringen aan wat in haar familie over die periode werd doorverteld, en op schriftelijk materiaal. Het boek wordt door oude foto’s opgeluisterd. Het gaat over de hongerwinter van 1944-1945.

Les plaisirs et les jours

Paul Gellings is dichter, schrijver en vertaler. Zijn oeuvre is indrukwekkend. Bij Uitgeverij Arbeiderspers kwamen enkele van zijn gedichtenbundels uit. Zijn romans zijn onder andere Witte paarden (2001), De zomer van Icarus (2010), Verbrande schepen (2011), Augustusland (2013), De jacht op de klaproos (2016) en De wereld als leugen (2018). Voor komend najaar is het verschijnen van de familieroman Het smeedwerk van de tijd gepland. In 2014 is van hem een roman in het Frans in het licht gebracht: Amsterdam Quartier Sud (Ed. Pierre Guillaume de Roux). Paul Gellings is door het Franse ministerie van Cultuur onderscheiden voor de manier waarop hij al sinds bijna veertig jaar de Franse taal en cultuur onder de aandacht brengt. Onlangs heeft hij gedichten vertaald uit Les plaisirs et les jours van Marcel Proust (1896). Proust was een groot bewonderaar van de Nederlandse schilderkunst uit de 17e eeuw.

Kasteel in Dordogne

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Geen streek zo rijk aan kastelen als de Dordogne. Beynac, Castelnau, Montfort, L’Herm, Commarque, Biron, Hautefort, Les Milandes… Ja, en van al deze kastelen is dit laatste exemplaar, Les Milandes, nationaal, en zelfs internationaal gezien het meest bekend. Het is een juweel, het prototype van een ‘echt’ kasteel. Vraag je aan een kind om een kasteel te tekenen, dan is er grote kans dat het resultaat op Les Milandes lijkt. Wat zullen destijds de twaalf adoptiefkinderen van Josephine Baker er trots op zijn geweest dat ze in zo’n kasteel mochten wonen! Ze waren van zeer diverse origine. Dat had de wereldberoemde variétéartieste zo gewild. Ze had het over haar ‘regenboog-clan’. Toen wij Les Milandes ontdekten, was het kasteel al sinds drie jaar niet meer van haar. De kinderen hadden elders onderdak gevonden. Ze hadden plaats gemaakt voor ons, dat wil zeggen voor mij en voor mijn broer, zuster, neven en nichten. We waren in die zomer van 1972 tussen de zeven en dertien jaar oud. Als we voor de verandering niet naar ons strandje gingen, aan de rivier, zwommen we in het zwembad van Les Milandes.