Schrijver in Frankrijk

Tractor

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

In de jaren vijftig van de vorige eeuw ontdekten mijn grootouders de Dordogne. Ze waren de eersten, in de jaren vlak na de oorlog konden maar weinig mensen het zich veroorloven naar het buitenland te reizen, en als ze het konden, was het Franse platteland nog geen optie. Parijs wel. Maar Dordogne, het departement, de rivier? –  nooit van gehoord! Opa en oma brachten er elk jaar lange zomers door. Oma was een gepassioneerde fotografe. Ze had een Leika waarmee ze dia’s maakte. Terug in Nederland organiseerde ze voor de kleinkinderen dia-kijk-middagen. Is daar de oorsprong van mijn liefde voor Frankrijk te zoeken? Ik vraag me nu af of een uitgever van fotoboeken over het ‘oude Frankrijk’ de dia’s, die we zorgvuldig hebben bewaard, niet interessant zou vinden: scènes van het Franse boerenleven. Jaren vijftig – ik moet denken aan de dia met de boer achter een ploeg die door twee ossen wordt voortgetrokken. Voorop loopt de boerin, ze moet ervoor zorgen dat de ploeg rechte voren blijft maken. In haar handen heeft ze een breiwerkje. En dan is er de dia met daarop de eerste tractor. De rode Farmall Cub. En met op die tractor de boer, trots als hij was! Nu denken we: wat een speelgoed! Toen was het een grote vooruitgang. Le progrès! Vergeleken met de reusachtige John Deere’s van vandaag, GPS bestuurd, waren het kabouters. Goed, tussen die spinnetjes op wielen van toen en de giganten van de mega-graanteelt van vandaag  u heb je ook het brave ras van de middelgrote tractoren, geschikt voor het boerenkleinbedrijf. En deze tractoren hebben we de laatste weken kriskras door Frankrijk zien rijden, als mieren nadat iemand een schop gaf tegen de mierenhoop. Ook de Franse boeren hebben een schop gekregen. Die schop heeft een naam, en die naam is Mercosur.  

Mercozuur

Ja, het handelsverdrag EU-Mercosur is voor de Franse boeren zuur. Erger, een doodsvonnis. Boeren met honderd koeien zullen tegen de import van vlees afkomstig uit de Braziliaanse mega-stallen, waar het slachtvee onder dieronterende omstandigheden met hormonen et groeipréparaten wordt vol-gemest, niet op kunnen boksen. Wanneer de markt wordt overspoeld met vlees dat tweemaal goedkoper is dan het eigen vlees, dan zullen de grootste afnemers, de ziekenhuizen, kantines, kazernes, gevangenissen, zich echt niet door scrupules laten weerhouden. Ja maar, in het verdrag staat dat Braziliê zich voortaan aan dezelfde gezondheidsnomen heeft te houden als wij in Europa. Geklets! Zie het vlees maar eens te controleren wanneer het massaal onze havens en grenzen bereikt. Mercosur, Mercozuur, een rechtstreekse ramp. En toen pakten de boeren hun tractoren, en toen zagen we ze rijden, in stoeten, over de Franse wegen. Met vlaggetjes, met leuzen (Stop Mercosur, Mercosur mort à coup sûr, enzovoort). Ze stortten mest voor overheidsgebouwen, ze wierpen blokkades op bij rotondes en bij de tolpoorten van snelwegen, en wanneer de gendarmes hen de weg wilden versperren, verlieten ze het asfalt en reden ze over veld en akkerland met een wijde boog om de versperring heen. Ondanks alle obstakels die politie en gendarmerie hen in de weg hadden gelegd – en in het Frankrijk van president Macron zijn de middelen waarover ze beschikken zwaar en afschrikwekkend – wisten ze van alle kanten Parijs te bereiken. In de nacht van woensdag 7 januari zijn tientallen tractoren zelfs doorgedrongen tot de Champs Elysées en de Arc de Triomphe. Sommigen hadden gehoopt dat bij het zien van de tractoren – sommige hadden zeven- tot achthonderd kilometers afgelegd – het Parijse volk zich massaal solidair zou tonen en de straat op zou gaan. Maar dat is vergeten dat Parijs geen ‘volk’ meer heeft, daar heeft de gentrificatie van de binnenstad voor gezorgd. Toch was de actie niet voor niets, heel Frankrijk heeft de boeren ‘gezien’, en dat is al heel wat in onze tijd van communicatie – en veel non-communicatie.

Walküre

Op de sociale media doen talloze filmpjes de ronde. Filmpjes van acties overal in het land, filmpjes van boeren die lucht geven aan hun woede en wanhoop, filmpjes ook van debatten op televisieplateaus, in gemeentehuizen, in het parlement. Ook een filmpje waarop te zien is hoe iemand tijdens een Brusselse topvergadering aan de voorzitster van de Europese commissie een speelgoedtractortje overhandigt. Ze neemt het aan, om het vervolgens met een nogal nors gebaar naast zich op de vloer neer te dumpen. Ursula von der Leyen, de ‘machtigste vrouw van de wereld’, de Duitse Walküre – ze heeft alles op alles gezet om Mercozuur erdoor te drukken. Alle mooie praatjes over greendeal, en alle normen en regels tegen klimaatverandering ten spijt – want ja, Mercozuur is volgens de ecologen natuuronvriendelijk. Het Franse boerenkleinbedrijf wordt opgeofferd ten bate van het Zuid-Amerikaanse hormonenvlees – en van de Duitse auto-industrie, want dat is in Europa de grote winnaar. Met dank aan hun Walküre – hun Kriemhilde, Waltraute, Siegrune, Ortlinde. Sorry, laat me even kwaad zijn… President Macron heeft hierbij overigens alle geloofwaardigheid verloren, voor eens en altijd. Pas toen Giorgia Meloni in een ultiem stadium aangaf dat Italië zich niet tegen Mercosur zou verzetten, pas toen kwam Macron, grote voorstander van de globalisering, met een eenduidig nee. Hij wist dat dat toch niets meer uitmaakte, de zaak was beklonken Mercosur was erdoor. Europa – Europa! En als we eens opnieuw begonnen? Een EU2, democratischer, socialer, zelfredzaam, met meer oog voor kleinschaligheid, voor echte, lokale diversiteit, voor landschapsbehoud?

Mercosur – Merco-pas-sûr?

Frankrijk, Ierland, Polen, Oostenrijk en Hongarije stemden tegen, maar dat was niet genoeg. Een meerderheid van landen stemde voor. Is hier niets meer aan te doen? Pas sûr – denken de Franse boeren, hopen veel Fransen die hierover unaniem zijn (wat op zich al een wonder is). Vandaar dat na hun stoere actie in de hoofdstad, en zelfs nadat het rampzalige besluit was gevallen, de tractoren nog steeds over de Franse wegen rijden en blokkades op touw zetten. Hoe lang nog? We hebben toch niets te verliezen, denken de boeren. Maar wat wil je, wanneer de regering al zijn troepen inzet, Rambo’s (politie, gendarmes), tanks en helikopters om de minste opstandjes te onderdrukken, zoals onder president Macron gewoonte is geworden? We zullen wel zien.

En maar hopen dat we over twintig jaar bij het zien van de dia’s van mijn grootmoeder niet gaan zeggen: wat was Frankrijk toen nog mooi, met zijn landschap waar eeuwenlang het boerenkleinbedrijf zijn stempel op heeft gedrukt. Ja, toen nog wel – en toen kwam Mercozuur…