Schrijver in Frankrijk

De kerk van St Raphaël

Column door Caspar Visser ’t Hooft

‘Ik ga niet naar de kerk omdat ik niet geloof’. Wat een onzin! Wie zegt dat je moet geloven om naar de kerk te gaan? Of liever gezegd, wat is geloven? We hebben er een gevoel van gemaakt, en dat is het niet. Denk aan het Franse woord voor geloof: foi. Het komt van het Latijnse fides. Een ander Frans woord dat uit fides is ontstaan, is fidélité – ja, trouw. Ja gaat naar de kerk uit trouw. Trouw aan de kerk waarin je bent gedoopt, trouw aan de christelijke traditie waarin je staat – het voelen komt dan vanzelf wel, na een paar keer op zondag een goed woord te hebben gehoord. En doe niet interessant over je twijfels, die heeft iedereen. Zo, dit als inleiding op een kort verslag over kerken in Frankrijk – of om precies te zijn, over kerken die buitenlandse toeristen er hebben laten bouwen. Ze waren en villégiature in Franse kuuroorden en ze wilden hun kerkgenootschap, hun geloofstraditie trouw blijven. Ze waren overwegend anglicaans, het ging hen erom ver van huis anglicaanse diensten bij te kunnen wonen. Een van hen was een Nederlandse protestant. De kerk die Frankrijk aan hem te danken heeft is niet de minste in de serie!

Continental church society

Zo heette het orgaan van de anglicaanse kerk dat verantwoordelijk was voor het beheer en de bediening van de gemeenten in het buitenland. In de loop van de negentiende eeuw gingen steeds meer Engelsen voor langere tijd verblijf houden in befaamde Europese kuuroorden. Frankrijk was een katholiek land. In de ogen van Rome waren anglicanen ketters. De rooms-katholieke kerken bleven daarom voor hen gesloten. Ook vonden ze hun heil niet bij de Franse protestanten. Omdat dezen een kleine minderheid vormen, zijn hun kerken dun gezaaid. Sommige geliefde toeristenoorden waren er zelfs van verstoken. En dan was er de taal. God loven met de plechtige woorden van de Book of common prayer, dat is toch echt wat anders dan met woorden die we vooral kennen uit wufte Franse romannetjes. De enige oplossing was zelf kerken – meestal kapellen – te laten bouwen. In Chamonix, in Vichy, in Gérardmer (het Chamonix van de Vogezen), in Grasse. In de kapel van Grasse kerkte koningin Victoria toen ze in 1891 in het Grand-Hotel van dat stadje boven de Franse Riviera logeerde. Later, na de teloorgang van het voorname toerisme van de Belle Epoque, werden deze kerken en kapellen overgenomen door de Franse protestantse kerk. Er worden nog geregeld diensten in gehouden – in het Frans.

Johannes Marius Janszen

Hij werd op zesentwintigjarige leeftijd burgemeester van Loosduinen, hij bleef het tien jaar lang. We hebben het over de jaren 1840 – 1850. Daarna leidde hij het leven van een vrolijke, reislustige rentenier. Hij liet een prachtige villa bouwen in het mondaine St Raphaël (het naburige St Tropez was toen nog een onbeduidend vissersdorpje), omringd door een park met palmen, oleanders, citroenbomen en aloë’s – en met in dat park… een kerk. In dezelfde stijl als de villa: witgepleisterd classicisme. Hoe hij aan het geld kwam? Hij trouwde driemaal. Zijn eerste twee vrouwen kwamen uit de Nederlandse adelstand, ze lieten hem beiden achter als weduwnaar. Zijn derde vrouw was een Belgische. Kwam het fortuin van de vrouwen? De moeder van Janszen was een kleindochter van de laatste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië uit de tijd van de Republiek. Hij is de geschiedenis ingegaan als een corrupte bestuurder. Is daar de bron – troebele bron – van Janszens vermogen te zoeken? Om in de weelderige sfeer van het Fin de Siècle te blijven, Janszen was de eerste Nederlander die een reis maakte met de Orient-Expres. Dat was in 1883. Er zijn verslagen bewaard van medereizigers, hij wordt daarin genoemd. Men vond hem een plezierige, onderhoudende reisgenoot. Janszen stierf in het jaar 1899. Hij werd in zijn park in St Raphaël begraven. Zijn privé-kerk werd al gauw overgenomen door de Eglise réformée van St Raphaël (nu Eglise protestante unie van St Raphaël). Elke zondag is er dienst, de kerk wordt goed bezocht.

Want er zijn nog genoeg mensen die weten dat geloof alles te maken heeft met trouw.

Fides.