Schrijver in Frankrijk

Waar boeken zijn…

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

In mijn mooiste herinneringen komen meer dan eens boekhandels voor. Dit maak ik daaruit op dat sommige van mijn lievelingsboeken me als vanzelf doen terugdenken aan de plaats waar ik ze heb aangeschaft. Het is zelfs zo dat in mijn verbeelding deze plaats zich vermengt met de atmosfeer die de auteur in zijn boek heeft willen oproepen. Zo had je in de Vogezen, tussen Lunéville en St Dié, een dorp dat haast alleen uit tweedehands-boekhandels bestond. Een rommelig Lotharings dorp met brede, slecht verzorgde straten en pleinen en met grote, tot diep naar achter lopende boerderijen. Alles nogal vuil en ongeverfd. In deze boerenhuizen woonden geen boerengezinnen meer met hun koeien, varkens en kippen (al was een sterke mestgeur wel blijven hangen), oudere hippies met baarden en op sandalen hadden er hun kasten en dozen vol oude boeken in ondergebracht. Het dorp heet Fontenoy-la-Joûte. In de jaren dat ik in Nancy woonde was dit dorp voor mij de vaste bestemming van menig uitstapje. Bij een van deze oudere ‘baba cools’ heb ik een beduimelde pocket op de kop getikt die vervolgens een grote lieveling werd. Ik heb het over De witte garde van Mikhaël Boulgakov – in de Franse vertaling La garde blanche. Het winterse Kiev dat erin wordt beschreven is er gaan uitzien als dat sombere Lotharingse dorp, gelegen aan de voet van de donkere, een beetje dreigende Vogezen, en – omgekeerd – wanneer ik me het dorp voor de geest roep, dan blijkt het een buitenwijk te zijn van een grote stad in de grimmige jaren van de Russische burgeroorlog.   

De hangar

In St Quentin, waar ik eerder woonde, had je een hangar die door één enkele neonbuis vaal werd verlicht en die onderdak verschafte aan een permanente vlooienmarkt. Het was geen antiekwinkel, het was zelfs geen brocante, het was nog een standje lager: oude rommel op wankele tafels, ongeordend, en kriskras in metalen schappen geschoven boeken. Allemaal even schimmelig. Er was nooit een kip. Fijn! Zo’n omgeving biedt vrijheid. Meer dan veel gewone boekhandels je bieden, vooral wanneer ze deel uitmaken van een keten, omdat je daar een proefkonijn bent voor managers die verkooptrucs op je toepassen (bestsellertafels, toptientoonbanken, bars, alles-oké manipuleermuziek…). In die kille hangar kocht ik de bekende roman van Georges Bernanos, Journal d’un curé de campagne. En ja, ik hoef de vlekkige livre de poche (2 francs is nog steeds op het binnenwerk te lezen) maar op te pakken, of ik waan me terug in die hangar.

Rapmuziek

De boekwinkel van Agen – nog een stad waar ik jaren heb gewoond – had een annex met CD’s. Er was daar altijd muziek, en je kon die muziek tot in de boekenafdeling horen. Mij ergerde dat. Ik heb er eens bij de juffrouw achter de balie mijn beklag over gedaan. Jullie vinden dat gek? Kom! Ik loop langs bandjes van Rabelais, Molière, Diderot, Chateaubriand, Victor Hugo, George Sand, Stendhal, Zola, Proust, Colette, en ik word gedwongen de meest vulgaire, agressieve rapmuziek die je je maar kunt voorstellen aan te horen, niets dan obscene schuttingtaal (va te faire enc – ler, n – que ta mère, enzovoort). Er is een moment dat je denkt: verdorie, nu uitscheiden ermee!  En je zegt: Zou u, alstublieft, de muziek wat zachter willen zetten? Het schaap keek me aan alsof ik me schuldig had gemaakt aan godslastering. Ze zei: “Straks doen we klassieke muziek, maar eerst dit, je moet eclectisch zijn”. Tja…

Tja, wat moet je daarop antwoorden? Ik heb geen boeken die me aan de boekwinkel in Agen doen herinneren.

Ombres Blanches

Maar laat ik met een positieve noot eindigen. De mooiste Franse boekhandel die ik ken is te vinden in Toulouse. De naam van de zaak is Les ombres blanches. Wanneer ik eraan terugdenk, denk ik aan De tuinen van de Finzi-Contini van Giorgio Bassani (in de Franse vertaling). En wanneer ik daar de pocket naast me op een stapel zie liggen – naast me, omdat ik me voorneem het prachtige boek binnenkort weer eens op te pakken – zie ik mezelf rondlopen door de ruime, heldere zalen van de ‘witte schaduwen’, krakend parket op de vloer, kasten en tafels van licht natuurhout. Enorme keus – en geen muziek!